Christiansø – tradycja w murach dawnej twierdzy

Christiansø

Najbardziej znane wyspy archipelagu Ertholmene to:

Christiansø	długość: 710 m, szerokość: 430 m	pow.: 22 ha
Frederiksø	długość: 440 m, szerokość: 160 m	pow.: 4 ha
Grasholmen	długość: 420 m, szerokość: 300 m	pow.: 9 ha

Ertholmene leży w odległości 10 mil morskich (ok. 18 km) na północny - wschód od Bornholmu.

Historia

W 1684 roku król Danii Christian V postanowił wykorzystać strategiczne położenie archipelagu Ertholmene, przekształcając go w ważny punkt kontrolny nad szlakami morskimi Bałtyku. Pierwszym etapem budowy było wzniesienie Dużej Wieży (Store Tårn) na Christiansø, a następnie Małej Wieży (Lille Tårn) na Frederiksø. Od strony morza powstały potężne mury obronne, natomiast od strony lądu – baszty i zabudowania twierdzy.

Od 1725 roku twierdza Christiansø zaczęła pełnić funkcję więzienia. Trafiali tu głównie skazańcy z wyrokami dożywotnimi, a ucieczkę z wyspy uznawano za praktycznie niemożliwą. Budynek dawnego więzienia można dziś zwiedzać na wyspie Frederiksø.

W 1805 roku w Dużej Wieży uruchomiono pierwszą w Danii latarnię morską wykorzystującą system zwierciadeł. W koszarach przygotowano mieszkania dla żonatych żołnierzy, a na wyspach prowadzono dalsze prace modernizacyjne i remontowe. W okresie największej aktywności militarnej port tętnił życiem – zawijały tu statki handlowe z zaopatrzeniem oraz okręty marynarki wojennej szukające schronienia w bezpiecznej zatoce.

W 1808 roku w pobliżu archipelagu pojawiła się flotylla brytyjska i zaatakowała fortecę. Bombardowanie spowodowało zniszczenie wielu budynków oraz uszkodzenia jednostek duńskiej marynarki wojennej. Straty poniosła również załoga stacjonująca na Christiansø.

Twierdzę odbudowano, jednak jej znaczenie militarne stopniowo malało. Umocnienia starzały się i traciły swoją wartość obronną. W 1855 roku fortyfikacje uznano za obiekty cywilne, a na wyspach pozostało jedynie około 20 żołnierzy wraz z dowódcami. Port oraz latarnia morska w Dużej Wieży nadal funkcjonowały.

W 1863 roku oddziały wojskowe ostatecznie opuściły wyspy. Część żołnierzy powróciła jednak jako osadnicy, zamieszkując Christiansø i Frederiksø oraz dbając o zachowane budynki i pozostałości dawnej twierdzy.

Teraźniejszość

Christiansø zamieszkuje na stałe około 100 osób. Archipelag ma status rezerwatu przyrody, a wszystkie budynki objęte są ochroną konserwatorską. Za funkcjonowanie wyspy odpowiada Administrator Christiansø – najwyższa lokalna władza. Co ciekawe, wyspa podlega bezpośrednio duńskiemu Ministerstwu Obrony i nie należy do żadnej gminy ani powiatu. Mieszkańcy płacą wyłącznie podatki państwowe, bez lokalnych obciążeń.

Nowa zabudowa oraz jakiekolwiek ingerencje w historyczny układ wyspy są ściśle ograniczone. Wszystko po to, by zachować jej pierwotny charakter z czasów Christiana V – nawet anteny telewizyjne ukryte są wewnątrz budynków.

Życie na Christiansø nie należy do najłatwiejszych. Największym wyzwaniem jest brak naturalnych źródeł słodkiej wody. Woda pitna pochodzi głównie z deszczówki, gromadzonej w dawnych zbiornikach i wyrobiskach. Aby ograniczyć jej zużycie, w toaletach wykorzystuje się wodę morską. Ze względu na ochronę zbiorników wody pitnej obowiązuje zakaz trzymania większości zwierząt domowych. Dozwolone są m.in. świnki morskie (bardzo popularne wśród mieszkańców) oraz hodowla kur, gęsi czy królików – pod warunkiem, że przebywają w zamkniętych i odpowiednio zabezpieczonych wybiegach.

Kontakt z Bornholmem jest ograniczony, szczególnie zimą. Kluczową rolę odgrywa wówczas łódź pocztowa "Peter", kursująca w dni powszednie ze Svaneke. Oprócz poczty przewozi ona również artykuły codziennego użytku oraz pasażerów.

Dzieci uczą się na wyspie do VII klasy szkoły podstawowej, a następnie kontynuują edukację w szkołach z internatem w Danii. Nabożeństwa w miejscowym kościele odbywają się co drugą niedzielę, ponieważ pastor dzieli swoją posługę między Bornholm a Christiansø.

Na wyspie funkcjonuje mała przychodnia, w której pacjentów przyjmuje lekarz. W nagłych przypadkach do dyspozycji pozostaje kuter oraz śmigłowiec medyczny przylatujący z Kopenhagi. Z inicjatywy mieszkańców działa również gabinet stomatologiczny, czynny kilka razy w roku.

Christiansø posiada własne wodociągi oraz niewielką elektrownię zapewniającą energię elektryczną. Działa tu także biblioteka z aktualnymi książkami i czasopismami.

W sezonie letnim wyspa ożywa dzięki turystom. Funkcjonuje tu kameralny hotel oferujący 7 pokoi, restauracja, gospoda, sklep spożywczy oraz pole namiotowe z 23 miejscami biwakowymi, położone w malowniczym, osłoniętym skalnym murem zakątku. Co roku wyspę odwiedza około 80 tysięcy gości, dlatego w sezonie zatrudniany jest dodatkowy personel do obsługi turystycznej – m.in. w Dużej i Małej Wieży.

Christiansø to miejsce absolutnie wyjątkowe – surowe, autentyczne i niepowtarzalne. W sezonie letnim organizowane są rejsy z portu w Gudhjem. Podróż w jedną stronę trwa około 1,5 godziny, a standardowy pobyt na wyspie obejmuje około 3 godziny przed powrotem tego samego dnia.

Græsholmen

W przeciwieństwie do Christiansø i Frederiksø, niewielka wysepka Græsholmen nigdy nie była zamieszkana na stałe. W 1684 roku, podczas budowy twierdzy, wśród robotników wybuchła epidemia dżumy. Zmarłych chowano na tzw. Cmentarzu Zadżumionych, który znajdował się właśnie na Græsholmen.

Dziś wyspa ma zupełnie inny charakter – jest ścisłym rezerwatem ornitologicznym. To jedyne miejsce w Danii, gdzie gniazdują alki i nurzyki, tworząc jedną z najcenniejszych kolonii ptaków morskich w kraju.

Ze względu na ochronę przyrody Græsholmen pozostaje zamknięta dla zwiedzających. Surowa, niedostępna i dzika – stanowi ważne ogniwo przyrodnicze archipelagu Ertholmene.

Podsumowanie

Christiansø i cały archipelag Ertholmene to miejsce niezwykłe – połączenie potężnej historii militarnej, surowej bałtyckiej przyrody i autentycznego, wyspiarskiego życia. XVII-wieczna twierdza, dawne więzienie, latarnia morska, kamienne bastiony oraz unikatowy rezerwat ptaków tworzą przestrzeń, w której przeszłość wciąż jest wyraźnie obecna.

To jedno z najbardziej wyjątkowych miejsc w Danii – spokojne, pozbawione samochodów, oddalone od zgiełku współczesności. Wizyta na Christiansø to nie tylko wycieczka, ale prawdziwa podróż w czasie – na skaliste krańce Bałtyku, gdzie historia spotyka się z naturą.

Info

Co jeszcze możesz zobaczyć: