Ryty naskalne z epoki brązu
Na Bornholmie zachowały się liczne ryty naskalne pochodzące z epoki brązu. Największe ich skupiska znajdują się w północnej oraz południowo-zachodniej części wyspy.
Ryty powstawały w okresie ok. 1700–500 p.n.e. i są częścią szerszego zjawiska występującego w południowej Skandynawii. Przedstawiają głównie motywy łodzi, postaci ludzkich oraz symbole interpretowane jako związane z kultem słońca, płodnością i urodzajem.
W epoce brązu Skandynawia utrzymywała kontakty handlowe z Europą Środkową i Południową, skąd sprowadzano brąz. Transport morski odgrywał wówczas kluczową rolę, dlatego motyw statku jest jednym z najczęściej spotykanych wśród rytów – zarówno na Bornholmie, jak i w całym regionie.
Część rytów nie zachowała się do dziś, jednak wiele z nich jest udostępnionych do zwiedzania w terenie.
Symbolika i znaczenie
Motyw statku, najczęściej spotykany wśród bornholmskich rytów, interpretowany jest jako symbol podróży – zarówno rzeczywistych wypraw morskich, jak i wędrówki słońca po niebie czy przejścia do świata zmarłych. W epoce brązu wierzenia religijne były ściśle powiązane z cyklem pór roku i zjawiskami przyrody.
Do najczęstszych motywów należą także tzw. ryty miseczkowe – niewielkie, okrągłe wgłębienia w skale, układane w rzędy lub wzory. Ich znaczenie nie jest jednoznaczne, jednak wielu archeologów łączy je z symboliką płodności i urodzaju. Występują również kręgi i koła interpretowane jako symbole słońca oraz przedstawienia przypominające odciski stóp, uznawane za znaki o charakterze sakralnym. Charakterystyczne dla Bornholmu są kompozycje, w których symbole słoneczne otoczone są pierścieniem rytów miseczkowych.
Lokalizacja i najważniejsze stanowiska
Ryty wykonywano na skałach położonych często na wzniesieniach z widokiem na morze. Za najważniejsze stanowisko w Danii uznaje się Madsebakke na północnym krańcu Bornholmu – największe skupisko rytów naskalnych w kraju. Badania archeologiczne wskazują, że miejsce to miało znaczenie kultowe.
Ryty występują również:
- na południowo-zachodnim wybrzeżu między Rønne a Arnager
- w Østermarie i Vestermarie
- w okolicach Nexø i Aakirkeby
Część miejsc została zniszczona w XIX wieku podczas eksploatacji kamieniołomów. Do dziś odkrywane są nowe stanowiska, zwłaszcza w północnej części wyspy. Bornholmskie znaleziska wykazują powiązania z rytami z południowej Skanii w Szwecji.
Stan zachowania
Ryty naskalne ulegają naturalnemu wietrzeniu, a proces ten przyspieszają czynniki atmosferyczne i zanieczyszczenia powietrza. Najlepiej zachowały się te, które przez długi czas były przykryte warstwą ziemi. Część najbardziej znanych rytów została współcześnie podkreślona farbą w celu ochrony i lepszej widoczności dla zwiedzających. W epoce brązu używano naturalnych barwników, m.in. ochry.
Gdzie zobaczyć ryty naskalne na Bornholmie?
| Madsebakke (Sandvig / Allinge) | Największe i najlepiej znane skupisko rytów naskalnych w Danii. Stanowisko znajduje się na północnym krańcu wyspy, w pobliżu miejscowości Sandvig. Dojście prowadzi oznakowaną ścieżką; zwiedzanie jest bezpłatne i dostępne przez cały rok. |
| Bornholms Museum – ekspozycje plenerowe | Część stanowisk objęta jest opieką muzealną. Warto sprawdzić informacje w Bornholms Museum w Rønne, gdzie można uzyskać aktualne wskazówki dotyczące lokalizacji i tras. |
| Południowo-zachodnie wybrzeże (Rønne – Arnager) | Mniejsze stanowiska znajdują się w rejonie wybrzeża między Rønne a Arnager. |
| Østermarie, Vestermarie, okolice Nexø i Aakirkeby | Ryty występują również w centralnej i wschodniej części wyspy – często w pobliżu dawnych osad i terenów rolniczych. |
Wskazówki praktyczne
| Najlepsza widoczność rytów jest przy bocznym świetle (rano lub późnym popołudniem). |
| Stanowiska znajdują się na otwartym terenie – warto mieć wygodne obuwie. |
| Zabytków nie wolno dotykać ani czyścić; są objęte ochroną konserwatorską. |
Bornholm prom / Bornholm noclegiTelefon: 57 737 37 78